Radna prava novinara i njihov socijalni status nerazdvojiv su dio priče o slobodi medija i demokratiji. Upravo zato inicijativa, koja je u decembru prošle godine usvojena na nivou Evropskog ekonomskog i socijalnog komiteta, „Radna prava novinara i medijskih profesionalaca kao garancija nezavisnosti i istinitog informisanja”, predstavlja važan politički i socijalni signal na evropskom nivou.
Dokument predstavlja sopstvenu inicijativu Evropskog ekonomskog i socijalnog komiteta, usvojenu 3. decembra 2025. godine, i bavi se ključnim problemima novinarske profesije u Evropi: nesigurnim oblicima rada, kolektivnim pregovaranjem, socijalnom zaštitom, bezbjednošću i zdravljem na radu, mentalnim zdravljem, pritiscima na uređivačku nezavisnost, uticajem velikih digitalnih platformi, primjenom Evropskog akta o slobodi medija i održivošću kvalitetnog novinarstva. Njegov značaj ogleda se u tome što radna prava novinara prvi put stavlja u središte jedne ovako jasne i zaokružene inicijative na nivou evropske institucije.
Kristijan Mos
Potpredsjednik Komiteta Kristijan Mos u razgovoru za magazin za mlade „Ekipa” ukazuje na to da inicijativa šalje jasnu poruku: nesigurni uslovi rada i zapošljavanja, kao i nedostatak socijalne zaštite, direktno utiču na nezavisnost novinara i pravo javnosti na pluralizam informacija.
„Konkretno, ovo mišljenje šalje snažnu poruku državama članicama i institucijama Evropske unije: novinari moraju biti tretirani kao radnici sa pravima koja se mogu stvarno ostvariti. To podrazumijeva zaštitu od nesigurnih oblika rada, pravo na kolektivno pregovaranje, pristojnu zaradu, bezbjednost i zdravlje na radu, kao i efikasnu zaštitu od uznemiravanja, nasilja i sagorijevanja na poslu. Uključivanjem ovih pitanja u socijalnu politiku EU, inicijativa dodatno jača položaj novinara u odnosu na poslodavce, digitalne platforme i javne vlasti”, poručio je Mos.
Kako je objasnio, inicijativa je odgovor na strukturnu krizu u evropskom medijskom sektoru. Novinari se suočavaju sa rastućom ekonomskom nesigurnošću, sve manjim redakcijama, dominacijom platformi, sve većom koncentracijom medijskog vlasništva i rastućim pritiscima, i političkim i ekonomskim, na uređivačku nezavisnost. Frilenseri su posebno izloženi, jer često rade bez adekvatne socijalne zaštite i kolektivnog zastupanja.
„Inicijativa ovim izazovima pristupa cjelovito. Povezuje radna prava sa širim promjenama, poput dominacije veoma velikih onlajn platformi na tržištu oglašavanja, primjene Evropskog akta o slobodi medija, porasta upotrebe vještačke inteligencije u proizvodnji vijesti i pogoršanja mentalnog zdravlja novinara. Evropski ekonomski i socijalni komitet upozorava da, bez ciljanih javnih politika i ulaganja, ovi trendovi mogu ozbiljno oslabiti kvalitetno novinarstvo i demokratsku raspravu širom Evrope”, kazao je Mos.
Kako naglašava, inicijativa je osmišljena kao strateški alat za sindikate i novinarske organizacije.
„Na nacionalnom nivou može se koristiti za zahtjeve za jaču zaštitu radnih prava, pravednije kolektivne ugovore, dosljednu primjenu socijalnog zakonodavstva EU i adekvatnu javnu podršku nezavisnim medijima. Na evropskom nivou dodatno jača argumente za uključivanje pitanja koja se tiču novinara u politike EU iz oblasti rada, konkurencije i digitalnog prostora”, naglasio je Mos.
Važno je, kako je kazao, i to što ova inicijativa odražava širok konsenzus unutar Evropskog ekonomskog i socijalnog komiteta, među predstavnicima radnika, poslodavaca i civilnog društva, što joj daje dodatnu političku težinu.
„Sindikati je mogu koristiti u dijalogu sa vladama, parlamentima i institucijama EU, ali i u sudskim postupcima i javnom zagovaranju, kako bi ukazali da ulaganje u prava novinara nije privilegija jedne profesije, već demokratska nužnost”, rekao je on.
